Bloggfęrslur mįnašarins, nóvember 2008

Geta vextir til langs tķma veriš hęrri en hagvöxtur?

Aš žessari spurningu spurši ég einn af žingmönnum okkar, žegar hann var nżśtskrifašur śr hagfręši?

Hann baš um tķma til aš hugsa mįliš.  Žegar ég hitti hann nęst, sagši hann aš žaš gengi ekki upp til lengdar.  Mér datt žessi spurning ķ hug aftur nś žegar vaxtagjöld eru aš sliga žjóšfélagiš.  Allar lausnir sem stjórnarflokkarnir koma fram meš, eiga aš stušla aš žvķ aš višhalda hįu vaxtastigi.  Ég er ekki aš tala um 18% stżrivexti, ég er aš tala um 8-10% vexti sem lagšir eru ofan į veršbętur og 25-30% vexti į óverštryggš lįn.  Verštryggingin er sérķslenskt fyrirbrigši sem hagfręšingar IMF hafa ekki nema litla hugmynd um hvaša įhrif hefur og fyrirfinnst ekki ķ reiknilķkönum žeirra.  Žess vegna eru žeirra śtreikningar ónothęfir.

Žaš er fyrirsjįanlegt aš hagvöxtur veršur neikvęšur į nęstu įrum og svona hįtt vaxtastig hlżtur óhjįkvęmilega aš leiša til žess aš gera rekstur fyrirtękja og heimila mikiš erfišari en hann žyrfti aš verša og óžarflega mikilla gjaldžrota.

Žegar įvöxtunarkrafa fjįrmagns er oršin svona hį, dregur žaš verulega śr allri uppbyggingu og viršisauka sem į sér staš ķ žjóšfélaginu. Žaš eru žeir žęttir sem žarf til aš minnka atvinnuleysi.  Auknum viršisauka og aukinni veltu fylgja hęrri tekjur fyrir rķkissjóš.

Aš lękka vexti myndi draga verulega śr žeirri kreppu sem er aš skella į okkur nśna.  Fjįrfestar myndu tapa minna į žvķ aš fį lęgri vaxtatekjur, en myndu tapast ef į skellur hrina gjaldžrota.  Lķfeyrissjóširnir eru stęrsti einstaki fjįrmagnseigandinn.  Fólkiš ķ landinu vill örugglega frekar aš sjóširnir séu tryggir og fįi minni tekjur til skamms tķma, en aš hafa hįa įvöxtun ķ ótryggum sjóšum.


mbl.is Hiš fullkomna fįrvišri
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Er veriš aš lżsa gengistryggšum lįnum og innheimtugjöldum?

Žetta er žaš sama og ķslendingar sem tekiš hafa gengistryggš lįn hafa žurft aš žola.  Žaš er lįnin hafa tvöfaldast į örskömmum tķma ķ ķslenskum krónum og vexirnir žvķ oršnir óbęrilegir.

Munurinn liggur žó ķ žvķ aš lįnveitendurnir geta notaš dómstólaleiš til aš innheimta lįnin.  Innheimtukostnašur sem lįntaki er lįtinn borga er sömuleišis óbęrilegur -  mį segja aš hann beri keim af okurlįnastarfsemi.


mbl.is Okurlįnurum sagt strķš į hendur
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Bjargar žaš einhverju aš skipta um męlieiningu?

Ég hef ekki skiliš žessa umręšu um aš skipta um gjaldmišil. Og enn sķšur aš žaš eigi aš leysa öll fjįrmįlaleg vandamįl ķslendinga.  Žetta er flóknara en svo.  Žaš eru svo margir óljósir žęttir sem žarna eru. 

Verštrygging lįna er bundin viš neysluvķsitölu, žaš skiptir engu mįli hver gjaldmišillinn er. Til aš afnema verštrygginguna žarf aš gera talsvert meira en bara aš skipta um gjaldmišil.  Žaš žarf aš breyta öllum lįnasamningum sem eru verštryggšir.  Žaš er hęgt aš vera meš verštryggš lįn, žó svo žau hljóši upp į Evrur.  Verštryggingin er bara įkvęši ķ lįnasamningi um aš vextir skuli  annars vegar vera föst % af höfušstól aš višbęttum veršbótum og hins vegar veršbętur sem leggjast viš höfušstól.

Eini įvinningurinn sem ég sé viš aš skipta um gjaldmišil er aš žaš veršur ekki lengur žörf fyrir sešlabanka, žess vegna munu stżrivextir verša svipašir og annars stašar.

Til aš žetta sé hęgt žarf meirihįttar uppstokkun į fjįrmįlakerfinu.  Kannski er nś tękifęri, žegar fjįrmįlakerfiš er nęr hruniš og žarf aš byggja žaš upp aftur.  Žaš žarf aš endurmeta hvort verštrygging skuli įfram vera į lįnum.  Žegar žeirri vinnu er lokiš er hęgt aš spį ķ hvort viš eigum aš vera meš eigin gjaldmišil eša taka upp annann.


mbl.is Bošiš aš kasta krónunni
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Nż smjörklķpa -

Žaš er athyglisvert aš forystumenn stjórnarflokkanna skuli koma sķšla dags į hverjum föstudegi til aš gefa žjóšinni smį smjörklķpu.  Bošaš er til blašamannafundar og tilkynnt aš nś séu žeir bśnir aš koma sér saman um eitthvaš smįvegis sem gęti róaš lżšinn.

Ekki er enn fariš aš bera į aš žeir séu bśnir aš koma sér saman um ašgeršapakka.


mbl.is Óska eftir launalękkun
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hjaršhegšun fjįr

Žaš hefur gjarnan einkennt fé aš fylgja forystusaušunum.  Forystusauširnir viršast hafa hęfileika til aš finna alltaf beitarlandiš.  Žetta vita hinir sauširnir, žvķ hefur skapast sś hefš mešal fjįrins aš fylgja forystusaušnum, hvort sem hann heldur sig į öruggum slóšum, eša anar śt į klettasyllur sem ekki geta boriš alla hjöršina.  Ef syllan brestur undan žunga fjįrins hrynur hjöršin nišur og verša žį margir saušir fyrir limlestingum.

Segja mį aš fjįrhiršar hafi sömu skyldu aš gegna gagnvart hjöršinni - žeirra hlutverk er aš finna besta beitarlandiš, en žeirra hlutverk er lķka aš koma ķ veg fyrir aš hjöršin hętti sér śt į klettasyllur sem ekki geta boriš hana.

Mér datt ķ hug žessi samlķking aš fjįrmagn og saušfé viršist hafa svipaša hegšun.  Fyrr į žessu įri reyndu menn aš nį mikilli įvöxtun meš kaupum og sölu į olķu, en svo datt botninn śr žeim višskiptum.  Sömu sögu mį segja um skuldabréfamarkašinn og bankana.  Spurningin er hvar var fjįrhirširinn?  Var hann ekki starfi sķnu vaxinn?

Žaš er hverjum manni ljóst aš fjįreigendur hefšu veriš fljótir aš reka žann fjįrhirši sem hefši ekki getaš komiš ķ veg fyrir aš féš hefši fariš sér aš voša.  Žaš vantar nżjan fjįrhirši.


mbl.is Endurbętur į fjįrmįlamörkušum naušsynlegar
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

10% mešaltal

Žjįlfarinn hafši fengiš nišurstöšurnar śr žrekprófinu og fitumęlingunni.  Žaš var ljóst aš žrekiš hjį lišinu var alveg ķ molum, langt fyrir nešan žaš sem įsęttanlegt var.  Sama var aš segja um fitumęlinguna, lišiš žurfti ķ heild sinni aš léttast um 10%.

Ķ lišinu voru margir mismunandi einstaklingar, einn sem var aš koma śr fitness-keppni "skorinn" og fķnn, enga fitu aš finna enda žurfti aš sżna alla vöšva.  Žarna var lķka langhlaupari sem var ķ toppformi.  Einnig voru ķ lišinu ašrir einstaklingar sem drógu nišurstöšurnar langt nišur fyrir įsęttanlega nišurstöšu, nokkrir allt of feitir einstaklingar og ašrir meš lystarstol. 

Žjįlfarinn var ķ öngum sķnum, nišurstöšurnar sżndu aš žaš žyrfti įtak til aš létta lišiš um 10% og auka žrekiš um žaš sama.  Žaš var ašeins mįnušur til stefnu til aš nį žessu markmiši.  Žį fékk hann snilldarhugmynd,  allir skyldu bęta 20% viš ęfingatķma sinn og létta sig um a.m.k. 10%. 

Fitness gęinn og langhlauparinn kvörtušu viš žjįlfarann, žar sem žeir voru bįšir ķ toppformi og ekki eitt aukagramm į žeim.  Feitu einstaklingarnir tóku žessu vel og fannst žetta ekki mikiš mįl žar sem 20% višbót viš engan ęfingatķma var ekkert, og žeir vissu aš žeir hefšu gott af žvķ aš fara ķ smį megrun.  Lystarstol sjśklingurinn hafši ekki orku til aš kvarta. 

Žjįlfarinn sagšist ekki hlusta į svona raus, žaš yršu allir aš taka jafnt į sig.  Hann vęri bśinn aš komast aš žvķ, meš hjįlp fęrustu hagfręšinga, aš žaš yšri aš laga mešaltališ, žvķ mešaltališ vęri žaš sem mestu mįli skipti. Og žar viš sat.

Aš einum mįnuši lišnum įkvaš žjįlfarinn aš skoša stöšuna aftur.  Hann varš heldur betur hissa į nišurstöšunni.  Hann hafši nį markmišinu um aš létta lišiš.  En žrekiš hafši versnaš til muna.  Žegar hann fór aš skoša hverju žetta sętti kom eftirfarandi ķ ljós.  Langhlauparinn hafši lįtiš taka af sér annan fótinn til aš nį žvķ markmiši aš léttast, en hann gat ekki hlaupiš lengur.  Fitness gaurinn hafši lįtiš taka af sér handlegginn, en gat ekki ęft lengur.  Žeir feitu höfšu allir lést um sķn 10% hver, en lystarstols sjśklingurinn hafši dįiš śr nęringarskorti vegna žess aš hann hafši veriš aš reyna aš létta sig meira.

Įrangurķnn af 10% flötum nišurskurši var minni en enginn žegar upp var stašiš.

 


Vaxtalękkun i staš gjaldžrotaleišar

Į RUV var frétt ķ gęr eša fyrradag um aš Fęreyingar hefšu gengiš ķ gegnum kreppu upp śr 1990.  Upphaf fréttarinnar er eftirfarandi:

"Fólkiš er mikilvęgasta eign hvers samfélags og žegar erfišleikar stešja aš žurfa stjórnvöld aš sjį til žess meš öllum rįšum aš ķbśarnir flżi ekki śr landi žvķ žeir komi aldrei allir til baka segir Hermann Oskarsson hagstofustjóri Fęreyja."

Žaš viršist vera aš rįšamenn žjóšarinnar geri sér ekki grein fyrir aš hinn raunverulegi aušur liggur ķ fólkinu sem hér bżr og žeirri menntun og reynslu sem žaš hefur aflaš sér.  Žegar haršnar į dalnum er žaš fólkiš sem į aš taka skellinn. 

Fjįrmagnseigendur skulu ekki tapa krónu, allar ašgeršir miša aš žvķ aš žeir haldi sķnu meš vöxtum og vaxtavöxtum.  Til aš koma ķ veg fyrir aš žeir verši fyrir tapi er veittur aukinn greišslufrestur.  Žaš versta sem žeir geta lent ķ er aš žurfa aš afskrifa žau śtlįn sem žau hafa veitt.  Žannig eru žaš einkum hagsmunir žeirra aš heimilin ķ landinu verši ekki gjaldžrota.  Žetta  er ekkert annaš en gjaldžrotaleiš, ž.e. ekki skal veita hjįlp fyrr en gjaldžrot blasir viš. 

Heildarśtlįn bankanna til višskiptavina eru 1.826 milljaršar kr.  Ķ lok įgśst voru ķbśšarlįn um 580 milljaršar kr., ķ žeirri fjįrhęš eru einnig śtlįn Ķbśšarlįnasjóšs og sparisjóšanna. En ef žetta eru eingöngu lįn bankanna myndi 1% lękkun vaxta žżša aš žeir myndu tapa 5,8 milljöršum į įri, eša 0,3% af heildarśtlįnum til višskiptavina.  Ķ samanburši viš eigiš fé žeirra eru žetta 2,9% af eigin fé. Ef viš gefum okkur aš heildarśtlįn til višskiptamanna beri 20% vexti, er žetta lękkun um 1,6% af heildartekjum.  Žessi fjįrhęš er smįręši ķ samanburši viš žaš tap sem žeir gętu oršiš fyrir meš gjaldžrotaleišinni.

Heildareignir lķfeyrissjóšanna eru 1.647 milljaršar kr.  Lķfeyrissjóširnir eru meš įvöxtunarkröfu upp į 3,5%, en į sama tķma lįna žeir sjóšsfélögum sķnum fasteignatryggša lįn meš meš 4,15% eša enn hęrri vöxtum.  Hlutfall lįna til sjóšsfélaga er ekki nema brot af heildareign sjóšanna, ž.a. lękkun į vöxtum um 1% til skamms tķma myndi sennilega lękka vaxtatekjur žeirra um 0,1-0,15%.

Heimilin ķ landinu skulda yfir 800 milljarša vegna ķbśšakaupa og hafa meira en tvöfaldast į sķšustu 5 įrum.  Ašrar skuldir heimilanna hafa nęr žrefaldast.  Į sama tķma hafa mešallaun hękkaš um 50%.  Vextir eru žvķ mikiš stęrri hluti af śtgjöldum heimilanna ķ dag en var fyrir 5 įrum.  Ef kaupmįttur launa veršur aftur sį sami og hann var žį, blasir viš aš heimilin geta ekki stašiš undir meira en tvöfalt hęrri vaxtagjöldum.

Heimilin ķ landinu žurfa aš fį meira ķ sinn hlut en eingöngu hjįlp žegar allt er komiš ķ kalda kol.  Ašgeršir sem stušla aš žvķ aš heimilin geti haldiš įfram rekstri eru ašgeršir sem koma sér betur fyrir žjóšfélagiš ķ heild.  Ešlilegur rekstur heimilanna stušlar frekar aš žvķ aš  halda hjólum  į atvinnulķfsins ķ gangi.

 Vaxtalękkun til heimilanna dregur śr kreppunni, gjaldžrotaleiš er bara til aš auka hana.

Voru žaš erlendir bankar og fjölmišlar sem bįru įbyrgšina?

Ég hélt einhvernveginn aš eftirlitshlutverk meš bönkunum hefši veriš ķ höndum Sešlabanka og FME
mbl.is Skuldar žśsund milljarša
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hvaš eru žetta miklar skuldir?

Undanfarnar vikur er bśiš aš vera aš kaffęra okkur ķ tölum um žaš hvaš bśiš er aš steypa okkur ķ miklar skuldir.  Sķšast ķ dag vorum viš upplżst um aš vęntanleg lįntaka rķkisins vęri 1.400 milljaršar kr.  žar af 600 vegna ISAVE.

Žar sem ég er oršinn ruglašur ķ öllum žessum tölum fannst mér rétt aš setja žessar tölur ķ samhengi viš żmsar ašrar tölur.

Verg landsframleišsla (VLF)er ķ kringum 1.300 milljaršar kr.

Rķkisśtgjöld samkvęmt fjįrlagafrumvarip 500 milljaršar kr. 

Skuldir heimilanna um sķšustu įramót voru 1.348 milljaršar kr.

Samanlögš innlįn ķ nżju bönkunum žremur nema 1.156 milljöršum kr.

og śtlįn til višskiptamanna 1.826 milljöršum kr.

Heildareignir žeirra nema 2.886 milljöršum kr., sem skiptast žannig aš NBI į 1.300, Glitnir 800 og kaupžing 700.

Heildareign lķfeyrissjóšanna nam 1.647 milljöršum ķ įrslok 2007.

 

Žessar stęršir eru teknar saman ķ eftirfarandi mynd svona til aš betur sé hęgt aš įtta sig į hlutföllunum.

 

ymsar hagstęršir

Žegar žessar stęršir eru skošašar sést aš žetta eru gķfurlega hįar fjįrhęšir.  Skuldsetning sem er meiri en nemur heildareignum lķfeyirssjóšanna,  žreföldum śtgjöldum rķkisins į einu įri og hęrri en verg landsframleišsla, er sś fjįrhęš sem stendur til aš taka aš lįni.  

Žaš kom mér hins vegar verulega į óvart viš žessa skošun hvaš heimilin ķ landinu eru skuldsett.  Aš skuldir žeirra sé samanlagšar jafn hįar og fyrirhuguš lįntaka er hreint ótrślegt.  Eignirnar sem standa į móti žessu skuldum eru fasteignir aš veršmęti 2.300 milljaršar og ašrar eignir upp į 1.000 milljarša, žar af innistęšur upp į 265 milljarša og veršbréf og hlutabréf upp į 427 milljarša.  Allar žessar eignir hafa rżrnaš į sama tķma og skuldirnar hafa hękkaš vegna verštryggingar og gengisfalls krónunnar.  Žannig mį bśast viš aš eignarskattsstofn sem var upp į 1.500 milljarša hafi lękkaš umtalsvert.

 

 


Lengt ķ hengingarólinni

Forystumenn stjórnarflokkanna gįfu okkur smį innsżn inn ķ hvernig žeir ętla aš "bjarga" heimilunum.

Fólki svķšur hvernig lįnin sem žaš tók til aš kaupa ķbśšarhśsnęši hękka, į meša fasteignaverš lękkar. Žeir ętla aš lengja ķ hengingaról ķbśšarlįnanna, žannig aš nś skal ekki einu sinni greiša nišur lįnin, sennilega ekki einu sinni įfallna vexti. Žannig hękka lįnin enn meira.

Ef žś missir hśsiš mį ķbśšalįnasjóšur leigja žér žaš.

Rķkiš ętlar ekki aš hirša af žér barnabętur og vaxtabętur ef žś skuldar žvķ.

Endurgreišsla į innflutningsgjöldum bifreiša sem seldar eru śr landi, koma sér sérstaklega vel fyrir almenning ķ landinu, enda stundar hann śtflutning ķ stórum stķl.

Rķkiš į aš fara vęgar ķ innheimtuašgeršir į vanskilum opinberra gjalda, innheimtumenn fį meira aš segja leyfi til aš fella nišur drįttarvexti.

 Allar žessar ašgeršir eru til aš bęta hag žeirra sem eru aš komast ķ vanskil eša eru žegar komnir ķ vanskil.  Žaš er skiljanlegt, žaš getur ekki veriš hagur fyrir rķkissjóš aš Ķbśšalįnasjóšur safni aš sér fasteignum sem žeir geta hvorki selt né leigt og veršur žvķ baggi į sjóšnum.

Lausnin į vandamįlinu liggur ekki ķ žvķ aš bjarga fólki žegar žaš er komiš ķ vanskil, nęr vęri aš koma meš lausnir sem koma ķ veg fyrir aš fólk lendi ķ vanskilum.  Mišaš viš žį lagasetningu sem fariš hefur frį Alžingi sżnist mér aš žaš vęri t.d. hęgt aš setja lög upp į aš vextir af lįnum yršu lękkašir um 1%.  Sś ašgerš myndi ekki kosta rķkissjóš neitt, nema lęgri vaxtatekjur.  Įhrifin į afborganir ķbśšarkaupenda yršu hins vegar meiri en įhrifin af žvķ aš tengja afborganir lįna viš launavķsitölu.

Žegar verštrygging var tekin upp fyrir tępum žremur įratugum, žótti mjög gott aš vextir vęru 0,5-1%.  Žį höfšu vextir veriš neikvęšir ķ langan tķma og sparifé brann upp ķ veršbólgunni.  Nś er samdrįttur ķ žjóšfélaginu, allir verša aš taka į sig tekjutap og auknar skuldir nema fjįrmagnseigendur.  Stjórnvöld tryggja aš žeir missi ekki spón śr aski sķnum.  Frekar er farin sś leiš aš fresta tekjum žeirra, en aš lįta žį missa žęr.  

Žaš er óskiljanlegt af hverju žeir eiga ekki aš taka į sig hluta af byršinni.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband